Borsa Üyesi Aracı Kuruluşlar

İstanbul  Menkul Kıymetler Borsası Hisse Senetleri Piyasası pazarlarında alım satım işlemleri, yalnızca bu faaliyet konusunda Sermaye Piyasası Kurulu’ndan yetki belgesi almış ve Borsa üyesi olan aracı kuruluşlar tarafından yapılabilmektedir.

Yatırımcıların Borsa’ da şahsen alım -satım yapması mümkün değildir.

İşlem yapacağınız aracı kuruluşların Borsa üyesi olmalarına  dikkat ediniz ve ilgili faaliyet alanında yetki belgesine sahip olup olmadıklarını kontrol ediniz.

Aracı Kuruluşların Faaliyet Alanları

Sermaye Piyasasında faaliyet gösteren aracı kurumlar aşağıda sayılan faaliyetleri ile ilgili Sermaye Piyasası Kurulu’ndan her bir faaliyet için ayrı olmak üzere yetki belgesi almak suretiyle işlem yapabilirler. 

·      Halka arza aracılık,

·      Alım satıma aracılık,

·      Menkul kıymetlerin geri alma ve satma taahhüdüyle alım satımı,(repo-ters repo)

·      Yatırım danışmanlığı,

·      Portföy yöneticiliği,

Aracı kuruluşların yukarıda sayılan faaliyetlerden hangilerine yetkili olduğunu inceleyiniz.

 Aracı Kuruluşların Merkez Dışı Örgütleri

Aracı kuruluşların merkez dışı örgütleri ile çalışırken yetkili olup olmadıklarına dikkat etmeniz önemlidir.

Aracı kuruluşların merkez dışı örgütlerinin yetki ve faaliyet kapsamları aşağıda yer almaktadır.

Şube

Aracı kurum şubeleri aracı kurumun sahip olduğu  yetki belgelerinin kapsamına giren bütün konularda faaliyette bulunabilirler.

Acenta

Aracı kurumlar, bankalarla imzalayacakları acentalık sözleşmesi çerçevesinde ve sözleşmede belirlenecek mahaller içinde, acenteleri aracılığı ile alacakları emirler doğrultusunda sermaye piyasası araçlarının alım satımında bulunabilirler. Bir aracı kurum ile acentelik sözleşmesi imzalayan bankalar, acente sıfatıyla ; alım satım emirlerinin aracı kuruma iletilmesine ve gerçekleşen emirlerin tasfiyesine aracılık etmek, halka arza aracılık faaliyetleri kapsamında taleplerin toplanması ve aracı kuruma iletilmesi ve paranın tahsili ya da geri ödenmesi gibi işlemleri kapsamak üzere gişe hizmeti vermek, acentesi olunan aracı kurum portföy yöneticiliği yetki belgelerine sahipse bu faaliyetin tanıtımını yapmak ve bu faaliyetle ilgili sadece tahsil ve tediye işlemlerini yürütmek, yatırım danışmanlığı yetki belgesine sahipse bu faaliyet kapsamında aracı kurumdan gelen doküman ve bilgileri müşterilere açıklamak ve faaliyetin tanıtımını yapmaktır.

İrtibat Bürosu

İrtibat bürolarının  faaliyetleri aracı kurumu ve yetkili olduğu sermaye piyasası faaliyetlerini tanıtmak ve alım satım emirlerini aracı kuruma iletmekle sınırlıdır.

Hesap Açılması

Yetkili aracı kuruluş vasıtasıyla alım satım yapabilmeniz için öncelikle bu kuruluş nezdinde bir hesap açtırmanız gerekmektedir.

Aracı kuruluşunuz, size vereceği  hesap numarası ile her türlü işlemlerinizi yürütür ve bu numarayı alt hesaplarda kullanır.

Menkul Kıymetlerin Teslimi

Eğer aracı kuruluşunuza, menkul kıymetlerinizi satılması için teslim ederseniz;

 -menkul kıymet bordrosu ve

-menkul kıymet giriş fişi

düzenlenerek imzalı birer örnekleri size verilir. 

Çerçeve Sözleşme

Aracı kuruluşlar müşterileriyle alım satıma aracılık, portföy yöneticiliği, yatırım danışmanlığı, repo-ters repo, türev araçlarının alım satımına aracılık, kredili menkul kıymet, açığa satış ve menkul kıymetlerin ödünç işlemi yapmaya başlamadan önce, yazılı bir sözleşme yapmak zorundadırlar. Bu sözleşmede yer verilmesi gereken asgari hususlar Kurul’ca belirlenir. Bu sözleşme, aracı kuruluşla müşterisi arasındaki ilişkiyi genel olarak düzenleyen, başlangıçta bir kez aktedilen ve münferit işlemlerin esasını oluşturan bir çerçeve anlaşmasıdır.

Çerçeve sözleşmelerde sermaye piyasası mevzuatına aykırı hükümler ile müşterilerin haklarını ciddi şekilde zedeleyici ve aracı kuruluşlar lehine tek taraflı olağanüstü haklar sağlayan hükümlere ve emirlerin  ispatının müşteriye yüklenmesine ilişkin hükümlere yer verilemez. Sözleşmelerde hüküm bulunmayan hallerde genel hükümler uygulanır.

Kurtaj

Aracı kuruluşunuz sizin adınıza gerçekleştirdiği işlemlerin tutarının vergiler hariç binde % 0.2’ sinden az olmayacak şekilde alım satım sözleşmesinde belirtilen oranda kurtaj (komisyon) alacaktır. Ancak aracı kurumların sözkonusu işlemlerden ay içinde elde etmiş oldukları toplam komisyon gelirlerinin en çok %50’sının, ay sonu itibariyle belirleyecekleri müşterilerine komisyon iadesi adı altında geri ödeyebileceklerdir. Sözkonusu uygulama yeni bir düzenleme yapılıncağa kadar geçerlidir.

Emirlerde Fiyat Belirleme

Aracı kuruluşunuza alım-satım emri vereceğiniz zaman; Almak ya da satmak istediğiniz hisse senedinin alış/satış fiyatını siz belirleyebilir (limitli emir),veya fiyat belirleme konusunda aracı kuruluşu serbest bırakabilirsiniz.(serbest fiyatlı emir)

Limitli Emir

Limitli emir verdiğinizde, eğer alıcıysanız, işlemin gerçekleşmesi için kabul ettiğiniz en yüksek fiyatı, satıcıysanız, satmaya razı olduğunuz en düşük fiyatı belli edersiniz.

Serbest Fiyatlı Emir

Serbest fiyatlı emir verirseniz, aracı kuruluşunuzu, menfaatinizi gözetecek şekilde, alım ya da satım işlemini  Borsada oluşan fiyattan gerçekleştirmesi için serbest bırakırsınız.

Emirlerin Verilme Şekli

Aracı kuruluşlara vereceğiniz emirlerin yazılı olması esastır. Emirlerinizi sözlü olarak iletişim araçları (telefon vb.) vasıtasıyla da verebilirsiniz.

Sözlü olarak emir verdiğiniz takdirde emriniz, aracı kuruluş tarafından sıra numarası takip eden listelere, emrin  alınışı sırasında kaydedilir ve yazılı hale dönüştürülür.

Kaydedildiği sıra numarası ve kodu o anda size bildirilir.

Müşteri emri formu en az iki nüsha halinde düzenlenir ve imzalı bir örneğinin size verilmesi gerekmektedir.

Aracı kuruluşlar emirleri kısmen veya tamamen kabul etmeyebilirler,

Ancak nedenini açıklama zorunluluğu olmaksızın, durumu size bildirmek zorundadırlar.

Müşteri Emirlerinde Asgari Yer Alması Gereken Hususlar

Vereceğiniz emirlerde asgari aşağıdaki bilgilerin yer alması gerekmektedir.

* Emrin verildiği aracı kurumun ünvanı,

* Adınız, soyadınız veya ünvan ve adresiniz,

* Emrin alım emri mi satım emri mi olduğu,

* Satın alınacak/satılacak menkul kıymetin cinsi, adedi, varsa nominal tutarı,

* Emrin limitli mi yoksa serbest fiyatlı mı olduğu,

* Limitli emirlerde limit fiyatı,

* Varsa emrin geçerlilik süresi,

* Emrin verildiği yer, tarih, saat ve dakika,

* Emrin aracı kuruluş tarafından alındıktan sonra ilk seansta mı yoksa geçerlilik süresi içinde uygun göreceği bir seansta mı Borsaya intikal ettirileceği,

*Emir numarası

Emirlerin Geçerlilik Süresi

Müşteri, emrin geçerlilik süresini istediği gibi belirleyebilir. Emrin belirlenen süre içinde yerine getirilmemesi halinde emir geçerliliğini yitirir. Süresi belirlenmemiş olan emirler seans esnasında verilmiş ise  o seansta veya o gün, aksi takdirde emir takip eden ilk seans veya gün sonu için geçerlidir. Müşteri bu şekildeki emirler için emrin verildiği tarihten başlatmak şartıyla, sonradan süre belirleyebilir, süresi belirlenmiş emirde süre doldukça süreyi uzatabilir.

Emirleriniz Borsaya İletilmeden Yapmanız Gereken İşlemler

Emirleriniz Borsaya iletilmeden önce,

Eğer alım emri vermişseniz,

 * kapora, teminat ya da satın almak istediğiniz menkul kıymet tutarının tamamını makbuz karşılığında ödemeniz,

Eğer satım emri vermişseniz,

 *satmak istediğiniz menkul kıymetleri teslim etmeniz

 sizden ön şart olarak istenebilir.

İşlem Gerçekleştikten Sonra Yükümlülükleriniz

İMKB’ de gerçekleşen işlemlerin takası, işlemi gerçekleştiren aracı kuruluşlar arasında, işlem gününü izleyen ikinci iş günü yapılmaktadır. (T+2)

Alım emri gerçekleşirse ;

Aracı kuruluşunuz Borsa’ da alım emrinizi gerçekleştirdikten sonraki ilk işgününde size bildirimde bulunacaktır.

Bu bildirimi takibeden ilk işgününde aracı kurumunuza başvurarak, satın alınan menkul kıymet bedellerini, komisyon ve diğer giderleri ödeyerek menkul kıymetinizi teslim alabilirsiniz.

Satım emri gerçekleşirse :

aracı kuruluşunuz, menkul kıymetin bedeli olarak tahsil ettiği paradan kurtaj (komisyon) ve diğer giderleri çıkardıktan sonra kalanı almanız için, size menkul kıymetin bedelini tahsil ettiği ilk iş gününde bildirimde bulunacaktır.

Eğer kısmen gerçekleşirse satılamayan kısım tarafınızdan geri alınabileceği gibi masrafları size ait olmak üzere istediğiniz yere de gönderilebilir.

Size bildirilen sürede menkul kıymetlerinizi ya da onu temsil eden belgeleri teslim almazsanız, aracı kuruluş size bildirimde bulunmak zorunda olmaksızın söz konusu menkul kıymetleri kendi portföyüne alabilir ya da Borsa’ da satabilir.

İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş.

Satın aldığınız menkul kıymetlerin tarafınıza fiziki olarak teslim edilmesini istemediğiniz takdirde, hisse senetleriniz İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. ‘de saklanacaktır.

Müşteri İsmine Saklama ve Alo Takas Sistemi

İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. tarafından Şubat 1995‘den beri  “Müşteri Bazında Saklama “ hizmeti verilmekte iken 31 Mayıs 1999 tarihinden itibaren “ Müşteri İsmine Saklama” uygulamasına başlanmıştır.

Bu uygulama çerçevesinde müşteri kodu ile izlenen alt hesaplar, müşteri ismine dönüşmüştür. Bu yeni sistemde her bir yatırımcı için tek Takasbank numarası olmakta ve yatırımcı farklı aracı kuruluşlar nezdinde de tutuyor olsa, tüm hisse senetlerini toplu olarak bu numara ile izleyebilmektedir. Ayrıca bu sistem, Alo Takas vasıtası ile, yatırımcılara alt hesaplarına bloke koyma ve çözme imkanını da sağlamaktadır.

Aracı kuruluşunuzun size vereceği bir şifre ile “ Alo Takas “ sisteminden yararlanarak Takasbank’ın 0.212. 315 22 22 numarasını arayarak veya www.takasbank.com.tr internet adresinin “alotakas takas net giriş” başlığından bağlanarak hesabınızı kontrol edebilirsiniz.

Takas ve Saklama Merkezinde Hisse Senetlerinin Üzerinde Bulunan Haklar ile İlgili Yapılan İşlemler

Takasbank’ ta saklanan hisse senetlerinizin üzerinde bulunan yeni pay, bedelsiz pay alma ve kar payı haklarınızın kullanımı yetki verdiğiniz takdirde sizin adınıza  aracı kuruluşunuz tarafından,  aranızda bulunan  alım satım sözleşmesinde belirtilecek koşullar çerçevesinde gerçekleştirilir.

Aracı Kuruluşların Müşterilerine Periyodik Olarak Göndermesi Gereken Belgeler

Aracı kuruluşlar mevzuat gereğince,

- Hesap ekstresi,

- Müşteri menkul kıymet hareket listesi,

- Müşteri menkul kıymet hareket dökümü’nü

aylık dönemler itibariyle düzenleyip, ilgili dönemi izleyen 7 iş günü içinde adresinize göndermek zorundadırlar.

 

Telif Hakkı ve Çekince İhbarı Bildirimi 1997 İstanbul Menkul Kıymetler Borsası