Tahvil ve Bono Piyasası’nda Alım Satım

Piyasa Katılımcıları

Tahvil ve Bono Piyasası’nda İşlemler

Repo-Ters Repo Pazarı

İşlem Saatleri

Gayrimenkul Sertifikaları Pazarı

Tahvil ve Bono Piyasası hem kesin alım-satım işlemleri için hem de repo-ters repo işlemleri için tek organize, yarı otomatik çalışan piyasadır. Piyasa, devlet tahvilleri, hazine bonoları, gayrimenkul sertifikaları, Özelleştirme İdaresi’nin ihraç ettiği tahviller ve Borsa kotuna alınmış özel sektör tahvillerinin şeffaf ve rekabete açık bir ortamda işlem görmelerini sağlayarak bu menkul kıymetlerin likiditesini artırmak, enformasyon akışını hızlandırmak, böylece etkin bir ikinci el piyasa sağlamak amacıyla kurulmuştur. Piyasada yukarıda adı geçen tüm menkul kıymetler işlem görür.Ancak artan kamu açıklarının iç borçlanma ile karşılanması devlet iç borçlanma senetlerinin birinci ve ikinci el piyasalarının Türk mali piyasaları arasında öncelikli bir konuma gelmesine neden olmuş ve bu nedenle Tahvil ve Bono Piyasası devlet iç borçlanma senetleri piyasası olarak gelişim göstermiştir. Tahvil ve Bono Piyasası 17 Haziran 1991’de kurulmuş; Repo-Ters Repo Pazarı 17 Şubat 1993’te, Gayrimenkul Sertifikaları Pazarı ise 3 Haziran 1996’da faaliyete geçmiştir.

Piyasa Katılımcıları

Piyasa’da Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Tahvil ve Bono Piyasası üyesi bankalar ve İMKB üyesi aracı kurumlar işlem yapabilme yetkisine sahiptir (Üye listesinde, Kesin Alım Satım ve Gayrimenkul Sertifikaları Pazarı’nda yetkili olanlar “B” koduna ve Repo- Ters Repo Pazarı’nda yetkili olanlar “R” koduna sahiptir). Piyasa’da işlem yapacak tüm kuruluşlar için ayrı ayrı işlem yapabilme limiti belirlenmiştir. Aracı kuruluşlar kendileri için belirlenen işlem yapabilme limitinin % 5’i oranında teminat yatırmak zorundadır.

Tahvil ve Bono Piyasası İşlemleri

Hem Repo-Ters Repo Pazarı hem de Kesin Alım-Satım Pazarı’nda elektronik emir giriş, eşleşme ve raporlama sistemi kullanılır. Piyasa çoklu fiyat-sürekli müzayede sistemi ile çalışır. Piyasa’da yetkili aracı kuruluşların temsilcileri emirlerini uzaktan erişim terminalleri aracılığı ile sisteme gönderirler. Sistem karşıt emirleri fiyat ve zaman önceliklerine göre eşleştirir. Buna göre, alım emirleri, eşit veya daha düşük fiyatlı satış emirleri ile; satış emirleri ise eşit veya daha yüksek fiyatlı alım emirleri ile otomatik olarak eşleşir. İşlem gerçekleştikten sonra işleme ilişkin teyit formu taraflara anında gönderilir.

İlgili Pazarlarda yer alan emirler içerisinde bilgisayar tarafından belirlenen alımda en düşük oranlı (repo emirlerinde en yüksek oranlı), satımda en yüksek oranlı (ters repo emirlerinde en düşük oranlı) emirler veri dağıtım firmaları aracılığıyla anında üyelere iletilir.

Daha kötü oranlı emirler oran ve zaman önceliğine göre sistemde yer alır fakat ekranlarda görünmez.

Piyasada aynı gün valörlü işlemler yapılabildiği gibi, Repo-Ters Repo Pazarı’nda 7 güne kadar ileri başlangıç valörlü ve Kesin Alım-Satım Pazarı’nda ise 90 güne kadar ileri valörlü işlem yapılması mümkündür.

Gerek Repo-Ters Repo Pazarı’nda gerekse Kesin Alım-Satım Pazarı’nda belirli bir miktarın altında kalan emirler Küçük Emirler Pazarı’nda işlem görür. Kesin Alım-Satım Pazarı’nda nominal tutarı  100 Milyar TL’nin altında kalan emirler ile Repo-Ters repo Pazarı’nda TL. tutarı 500 Milyar TL'nin altında kalan emirler Küçük Emirler Pazarı’nda işlem görür.

1996 başından itibaren, İMKB Devlet İç Borçlanma Senetleri Endeksi (Fiyat ve Performans endeksleri) Tahvil ve Bono Piyasası Müdürlüğü tarafından hesaplanmakta ve yayımlanmaktadır.

İMKB Tahvil ve Bono Piyasası’nda işlem görecek T.C. Hazine Müsteşarlığı veya Özelleştirme İdaresi tarafından ihraç edilmiş menkul kıymetler haricindeki tüm menkul kıymetler için kotasyon zorunluluğu vardır.

Takas ve saklama işlemleri, İMKB ve üyelerin katılımı ile kurulmuş, ayrı ve bağımsız bir kuruluş olan İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank A.Ş.) tarafından gerçekleştirilir. Takas işlemlerinde ödeme karşılığı teslim esası uygulanmaktadır.

Repo-Ters Repo Pazarı

Repo-Ters Repo Pazarı dünyadaki sayılı organize repo pazarlarından biridir. Pazarın faaliyete geçmesiyle repo işlemleri için
düşük riskli ve düşük maliyetli bir ortam oluşturulmuştur:
Pazar’da 

a) Yeterli miktarda menkul kıymet işlemin başlangıç valöründe teminat olarak alınmaktadır,

b) Alınan menkul kıymetler ters repo yapan taraf adına işlemin bitiş valörüne kadar bloke saklamada tutulmaktadır,

c) Bu menkul kıymetlerde günlük yeniden değerleme yapılmaktadır,

d) Yeniden değerleme sonucunda ortaya çıkan değer düşüklükleri belirlenerek, repo yapan taraftan ek menkul kıymet talep edilmektedir,

e) Bitiş valöründeki takas işlemleri otomatik olarak gerçekleştirilmektedir.

Yukarıda belirtilmiş tüm hizmetler İMKB Tahvil ve Bono Piyasası tarafından verilir ve söz konusu menkul kıymetler İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş.(Takasbank A.Ş.) bünyesinde muhafaza edilir.

İşlem Saatleri

Piyasa’da işlemler hergün saat 9:30-17:00 arasında gerçekleştirilir. Aynı gün valörlü işlemler (Repo Ters Repo Pazarı için başlangıç valörü) saat 14:00’a, ileri valörlü işlemler (Repo Ters Repo Pazarı için başlangıç valörü) saat 17:00’a kadar yapılabilir. Aynı gün valörlü yatırım fonu işlemleri saat 17:00’a kadar yapılabilir. 12:00-13:00 saatleri arasında işlem yapılmamaktadır.

Gayrimenkul Sertifikaları Pazarı

Gayrimenkul projelerinin menkul kıymetleştirme yoluyla finansmanının temini amacıyla oluşturulan gayrimenkul sertifikalarının işlem gördüğü pazarda işlemler saat 9:30-17:00 arasında yapılır. İşlem birimi sertifika adedidir. Bir adet sertifika 10 Milyon nominal TL. değerindedir. Gayrimenkul Sertifikaları Pazarı’nda işlem gören sertifikalar için baz fiyat tespit edilir, alt ve üst fiyat limiti ile fiyat adımı uygulaması yapılır. Gayrimenkul sertifikalarının takası T+2 gününde gerçekleştirilir.

Tüm takas ve saklama işlemleri T+2 gününde (işlem gününden iki gün sonra) İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. tarafından yürütülür. Gayrimenkul sertifikalarının fiziki teslimi mümkündür.