| Bu Sayfada:
Lot Büyüklükleri ve Emir Çeşitleri Fon Pazarı ve Borsa Yatırım Fonları |
Alım-Satım Sistemi
İMKB Hisse Senetleri Piyasası’nda, 3 Aralık 1993 tarihinde kısmen uygulanmasına başlanılan Elektronik Alım-Satım Sistemi (Sistem), 21 Kasım 1994 tarihinde tamamlanmış ve tüm hisse senetleri elektronik ortamda işlem görmeye başlamıştır. Sistem, Borsa Üyelerinin hisse senetleri, borsa yatırım fonu katılım belgeleri ve rüçhan hakkı kuponlarında alım-satım yapmalarına imkan sağlamaktadır. Hisse senedi işlemleri biri sabah diğeri öğleden sonra olmak üzere iki ayrı seansta yapılmaktadır. Elektronik Alım-Satım Sistemi işlem hızını ve günlük işlem hacmini önemli ölçüde artırmıştır. Sistem üzerinde yürütülen çalışmalar neticesinde 31 Temmuz 2000 yılında uzaktan erişimde ilk işlem gerçekleştirilmiştir. Ardından, 4 Ocak 2002 tarihinde Sistem ile üyelerin merkezi sistemlerini elektronik bir altyapı, iletişim protokolü ve kullanım yöntemi aracılığıyla bağlayan, üyelerin bu yapı vasıtasıyla emir işlemlerini (emir giriş, emir düzeltme, emir bölme, emir iptal, emir durum sorgusu fonksiyonlarını) elektronik ortamda yürütebilmelerini sağlamak için oluşturulmuş bir mesajlaşma arayüzü olan ExAPI devreye alınmıştır.
Hisse Senetleri Piyasası’nda “Açılış Seansı-Tek Fiyat” ve “Sürekli Müzayede Sistemi-Çok Fiyat” yöntemleri kullanılmaktadır. Hisse Senetleri Piyasası’nda işlemler gün başında yapılan açılış seansında “tek fiyat” yöntemi ile gerçekleştirilirken kalan seans süresinde “çok fiyat – sürekli müzayede “ yöntemi kullanılmaktadır. Temsilciler, alıcı ve satıcıların emirlerini İMKB’de ve Üye merkez ofislerinde bulunan işlem terminalleri aracılığıyla Elektronik Alım-Satım Sistemi’ne girerler. Alıcı ve satıcıların hangi üyeler olduğu ancak işlem gerçekleştikten sonra görülebilir. Üye temsilcilerinin seans sırasında bekleyen emirlerin hangi üyelere ait olduğu dışında, emir ve işlemlere ait her türlü bilgiye erişme imkanı vardır. Şu anda, İMKB binasında yaklaşık 600 işlem terminali üye temsilcileri tarafından kullanılmaktadır. Bu terminallere ilave olarak her aracı kurumun merkez ofisinde Alım-Satım Sistemi’ne erişim imkanı olan terminaller ve ExAPI terminalleri de üyelerimizin kullanımına sunulmuştur. İMKB Hisse Senetleri Piyasası’nda işlem yapmaya yetkili İMKB Üyeleri üye listesinde “H” koduyla gösterilir. Aracı kurumların hisse senedi alım-satım işlemlerinde müşterilerinden tahsil edecekleri aracılık komisyonlarının, 01.01.2006 tarihinden itibaren aracı kurum ve müşteri arasında serbest olarak belirlenebilmesi uygulamasına geçilerek asgari komisyon ve komisyon iadesi uygulamasına son verilmiştir. Lot Büyüklükleri ve Emir Çeşitleri İMKB’de işlem gören şirketler için standart işlem birimi veya standart “lot” büyüklüğü, 1 YTL nominal hisse senedidir. Rüçhan hakkı kuponları için bir lot, 1 YTL değerli rüçhan hakkı kullanım kuponunu temsil eder. Sistem üyelerin “limit”, “limit değerli”, “özel limit fiyatlı”, “kalanı iptal et”, “özel emir” ve “tarihli emir” gibi farklı emir çeşitlerini kullanmalarına imkan sağlamaktadır. Üyeler alış-satış emirlerini en çok 1 işlem günü geçerli olabilecek şekilde girebilirler. Belirli bir geçerlilik tarihi olmayan işlem görmemiş emirler seans sonunda Sistem tarafından otomatik olarak iptal edilir. Standart lot miktarından daha düşük miktardaki emirler, bir başka deyişle küsurat emir işlemleri, Borsa dışında lot altı işlem yapmaya yetkili üyelerce gerçekleştirilmektedir. Bir hisse senedine bir seferde girilebilecek “maksimum lot miktarı” 250, 500, 1.000, 2.500, 5.000, 10.000, 25.000, 50.000, 75.000 veya 100.000 lot olmak üzere her hisse senedi için her ay yeniden belirlenmektedir. Maksimum lot miktarını aşan emirler için “Kalanı İptal Et”, “Özel Limit Fiyatlı” ve “Limit Değerli” emir tiplerinin kullanılması gerekir, ancak bu tip emirlerin YTL büyüklüğü 1,5 Milyon YTL’yi aşamaz. Her bir hisse senedi için Borsa tarafından ayrı ayrı belirlenen miktarın üzerindeki emirler Özel Emir şeklinde verilebilir. Özel emir miktarı en fazla “blok emir” sınırı olan ödenmiş sermayenin % 10’una kadar olabilir ve kısmi olarak eşleştirilemezler. Temsilciler tarafından eşleştirilen özel emirler ancak Borsa personeli olan Eksper’ler tarafından onaylandıktan sonra işlem olarak gerçekleşmiş kabul edilirler. Sisteme girilen özel emirler eşleştirilmeden önce istenildiği zaman iptal edilebilir. Özel emir işlemleri tescil edilmez, ancak işlem hacmi ve işlem miktarı hesaplamalarında dikkate alınır.Baz Fiyat, Fiyat Adımları ve Fiyat Marjı /Fiyat Aralığı "Baz Fiyat" bir hisse senedinin bir seans süresince işlem
görebileceği en alt ve en üst fiyat limitlerinin belirlenmesine esas teşkil eden
fiyattır. “Baz Fiyat” bir önceki seans “Ağırlıklı Ortalama Fiyat”ının en
yakın fiyat adımına yuvarlanması ile hesaplanır. İMKB
Hisse Senetleri Piyasası'nda işlemler hafta içi hergün aşağıda
belirtilen saatler arasında yapılır;
Aracı kurumlar, seans öncelerinde elektronik ortamda topladıkları emirleri, ExAPI (İMKB Kullanıcı Terminalleri ile klavye ve ekranların kullanılmasına gerek kalmaksızın emirlerin iletilmesini sağlayan yapı) aracılığı ile İMKB Bilgisayarlı Alım Satım Sistemi'ne girebilmektedirler. Söz konusu emirler 1. seansta Ulusal, İkinci Ulusal Pazar, Fon Pazarı ve Yeni Ekonomi Pazarı'nda, 2. Seansta ise yukarıdakilere ilave olarak Gözaltı Pazarı'nda işlem gören şirketlere ilişkin olarak verilebilmektedir. Rüçhan Hakkı Kupon Pazarı işlemleri, hisse senedinin işlem gördüğü ilgili pazarın seans saatleri içerisinde gerçekleştirilir.İMKB HİSSE SENETLERİ PİYASASI BÜNYESİNDEKİ PAZARLAR Ulusal Pazar’da yer alan tüm şirketler İMKB tarafından önceden belirlenmiş kotasyon şartlarını tümüyle karşılayan şirketlerdir. Şu anda, Ulusal Pazar’dan seçilmiş 100 şirkete ait hisse senetleri İMKB Ulusal-100 Endeksini oluşturmaktadır. Ulusal Pazar’da işlem gören hisse senetlerinin takası, Türkiye’deki tek yetkili takas ve merkezi saklama kuruluşu olan İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. (Takasbank) tarafından gerçekleştirilir. Genel takas esasları şöyledir; - Takas günü T+2 şeklinde, işlemi izleyen ikinci işgündür. İkinci Ulusal Pazar, ülkenin çeşitli bölgelerinde faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli şirketlerin hisse senetlerinin likit, güvenli ve şeffaf bir ortamda işlem görmesini sağlamak amacıyla kurulmuştur. İkinci Ulusal Pazar aynı zamanda, İMKB Ulusal Pazar’ından geçici veya sürekli olarak çıkartılan şirketler ile Ulusal Pazar için geçerli kotasyon ve işlem görme koşullarını sağlayamayan şirketlere ait hisse senetlerini de kapsamaktadır İkinci Ulusal Pazar’da işlem görme koşullarını taşıyan şirketler bu pazara İMKB Yönetim Kurulu kararı ile alınırlar. İkinci Ulusal Pazar’daki takas esasları Ulusal Pazar’da uygulanan genel takas esasları ile aynıdır. İMKB'de "Yeni Ekonomi Pazarı (YEP)”nın oluşturulmasındaki amaç telekomünikasyon, bilişim, elektronik, İnternet, bilgisayar üretim, yazılım ve donanım, medya veya Borsa Yönetim Kurulu’nca kabul edilecek benzeri alanlarda faaliyet gösteren teknoloji şirketlerinin sermaye piyasasından kaynak elde etmelerini sağlamak ve sözkonusu şirketlerin hisse senetlerinin Borsa'da güven ve şeffaflık ortamında, organize ikincil piyasada işlem görmesini temin etmektir. Fon Pazarı ve Borsa Yatırım Fonları Fon PazarıFon Pazarı’nda Borsa Yatırım Fonları’nın işlem görmesi esastır. Ancak Borsa Yönetim Kurulu'nca işlem görmesi uygun bulunan A tipi yatırım fonları katılma belgeleri için de Fon Pazarı bünyesinde pazar açılabilir. Borsa Yatırım Fonları (BYF) Bir endeksi baz alır ve bu endeksin performansını yatırımcılara yansıtmayı amaçlar. BYF’nun içerisindeki hisse senetleri baz alınan endeksin içeriğinin birer kopyasıdır. Fon Pazarı, hisse senetleri ve devlet iç borçlanma senetleri fiyatlarına dayalı endekslerden altın fiyatlarına dayalı BYF’ye kadar yatırımcılara geniş bir yelpazede yatırım imkanı sağlamaktadır.Gözaltı Pazarı’nın kuruluş amacı, aşağıda belirtilen koşulların ortaya çıkması sonucunda, şirketlerin izleme ve inceleme kapsamına alınması durumlarında sürekli gözetim, denetim ve izleme ortamında, yatırımcıların devamlı ve zamanında bilgilendirilmesini sağlayacak önlemlerle birlikte, hisse senetlerinin İMKB bünyesinde işlem görebileceği organize bir pazar oluşturmak ve sözkonusu şirketlerin hisse senetlerine yatırım yapmış tasarruf sahiplerine likidite olanağı sunmaktır. Bu koşullar; a) Hisse senetleri Borsa'da işlem gören şirketler ve/veya hisse senetleri işlemleri ile ilgili olarak olağandışı durumların ortaya çıkması, b) Hisse senetleri Borsa'da işlem gören şirketler tarafından kamunun zamanında, tam ve sürekli olarak aydınlatılmasına ve mevcut düzenlemelere uyum konusuna gerekli özenin gösterilmemesi, c) Yatırımcıların haklarının korunması ve kamu yararı gereği hisse senetlerinin Borsa kotundan ve/veya işlem gördüğü pazardan geçici ya da sürekli çıkarılması sonucunu doğurabilecek gelişmelerin oluşması. Gözaltı Pazarı 4 Aralık 1996 tarihinde faaliyete geçmiştir. Gözaltı Pazarı’ndaki takas esasları Ulusal Pazar’da uygulanan genel takas esasları ile aynıdır. Genel olarak Birincil Piyasa, hisse senedi ihraç eden şirketler ile tasarruf sahiplerinin doğrudan karşılaştıkları piyasalardır. İMKB Hisse Senetleri Piyasası bünyesindeki Birincil Piyasa'da, İMKB'de işlem gören/görmeyen şirketlerin Borsa kanalıyla halka arz edilecek hisse senetleri ile İMKB'de işlem gören şirketlerin nakit karşılığı sermaye artırımlarında yeni pay alma (rüçhan) haklarının kullanımı sonrası arta kalan paylarının satışı yapılır. Toptan Satışlar Pazarı, önceden alıcıları belirli olan veya
olmayan, belirli bir miktarın üzerindeki hisse senedi işlemlerinin Borsa’da güven ve
şeffaflık ortamında, organize bir piyasada gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla
kurulmuştur. Toptan Satışlar Pazarı’ndaki takas esasları Ulusal Pazar'da uygulanan genel takas esasları ile aynıdır. Ancak, gerçekleşen işlemlerin takası, alıcı ve satıcının isteği ve İMKB’nin onayıyla Takasbank dışında yapılabilir. Toptan Satışlar Pazarı’nın Kuruluş ve İşleyiş Esasları Genelgesi Toptan Satışlar Pazarı’nda İşlem Görebilmek İçin Gerekli Başvuru Evrakları Kredili İşlem, Açığa Satış ve Menkul Kıymet, Ödünç Alma-Verme “Kredili Menkul Kıymet ve Açığa Satış İşlemlerine Konu Olan Menkul Kıymet Listesi”, Gözaltı Pazarı hariç tutularak İMKB Pazarları’nda işlem gören tüm hisse senetlerini ve borsa yatırım fonlarını kapsayacak şekilde, 1 Mart 2006 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere, 247 sayılı Genelge ile yeniden belirlenmiştir. Günlük pazar bilgileri ile işlemlere ilişkin veriler ve çeşitli istatistikler yerel ve uluslararası veri dağıtım firmaları aracılığıyla gerçek zamanlı olarak yayınlanmaktadır. Pazar bilgileri aynı zamanda, Türk Radyo Televizyonu, NTV, CNBCE aracılığıyla gün içerisinde teletekst vasıtasıyla da izlenebilmektedir. İMKB her seans sonunda, her temsilci, üye ve hisse senedi bazında günlük işlem raporları sunmaktadır. Bu raporlar üyelerin İMKB’de bulunan ofislerine ve şirket merkezlerine elektronik ortamda Internet aracılığıyla da verilmektedir. Şirket haberlerinin yanısıra istatistiki bilgiler çeşitli dönemsel İMKB yayınlarında da yeralmaktadır. İMKB, günlük, haftalık, aylık ve üç aylık Türkçe ve İngilizce bültenler yayınlamaktadır. Şirketler Yıllığı, Yıllık Faaliyet Raporu ile İMKB’yi tanıtıcı çeşitli yayınlar ve video kasetler, İngilizce, Fransızca ve Japonca olarak sağlanmaktadır. Yatırımcılar, yetkili veri dağıtım kuruluşları aracılığıyla hisse senetlerinde gerçekleşen tüm işlemler ile piyasa derinlik bilgilerine (en iyi beş fiyat seviyesi ile sınırlı kalmak kaydıyla) eşanlı olarak erişilebilmektedir. Kamuyu Aydınlatma Şartları ve Gözetim İMKB’de işlem gören şirketler mali tablolarını Sermaye Piyasası Kurulu’nun belirlediği standartlara uygun olarak, üçer aylık dönemlerde İMKB’ye sunarak kamuya açıklamak zorundadırlar. İşlem gören şirketlerin 6 ve 12 aylık mali raporlarının bağımsız denetim kuruluşları tarafından denetlenmesi şarttır. Şirketlerin tüm kurum faaliyetleri hakkında İMKB’ye yaptıkları bildirimlere ek olarak, kamuyu aydınlatma mevzuatına ve ilgili tebliğlere da uymaları gerekir. Teftiş ve Gözetim Kurulu ile işlem salonlarındaki Eksper’ler, olağan dışı fiyat ve miktar hareketleri, manipülasyon, içeriden öğrenenlerin ticareti ve yapay piyasa oluşturma gibi kanun dışı uygulama ve hareketleri saptamak amacıyla günlük ve anlık aktiviteleri takip etmektedirler. Bilgisayar destekli gözetime ek olarak İMKB, işlem gören şirketlerin mali, hukuki ve yönetim durumları hakkında çeşitli haber kaynaklarından elde edilen her türlü bilgiyi de incelemektedir. Şüpheli görülen durumlar Borsa Başkanlığı’na raporlanmaktadır. Sistem Kapasitesinin Artırılması ve Güncelleştirilmesi: Yeni yatırımlarla HSP Alım-Satım Sistemi kapasitesinin artırılması ve teknik altyapının güncelleştirilmesi planlanmaktadır. Böylelikle her zaman olduğu gibi kesintisiz, hızlı ve yüksek kapasiteyle en yeni teknoloji kullanılarak işlemlerin sürdürülmesi amaçlanmaktadır. |
||||||
|
Telif Hakkı ve Çekince İhbarı Bildirimi 1997 İstanbul Menkul Kıymetler Borsası |
