Sermaye Piyasası Kurulundan :

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Vadeli İşlemler Piyasası

 Takas Merkezi Üyeliği ve İşlemlerine İlişkin Yönetmelik

Amaç

Madde 1 — Bu Yönetmeliğin amacı, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Vadeli İşlemler Piyasasında Borsa üyelerinin gerçekleştirmiş oldukları işlemlerden doğan yükümlülüklerinin yerine getirilmesini sağlayacak olan Vadeli İşlemler Takas Merkezinin çalışma esas ve kurallarını belirlemektir.

Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan hallerde İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetmeliği ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Takas ve Saklama Merkezleri Yönetmeliği hükümleri uygulanır.

Dayanak

Madde 2 — Bu Yönetmelik, 28/7/1981 tarihli ve 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 15/12/1999 tarihli ve 4487 sayılı Kanun ile değişik 22 nci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendine dayanılarak düzenlenmiştir.

Takas Merkezi yönetim kurulu ve yetkileri

Madde 3 — Borsa Yönetim Kurulu, vadeli ve opsiyonlu işlemlere ilişkin takas yükümlülüklerinin yerine getirilmesini kolaylaştırmak ve sözleşmelerin bölünmezliğini sağlamak için sermaye piyasası araçları, finansal göstergeler veya dövizden oluşan araçların konu teşkil ettiği sözleşmelere ilişkin ödeme taahhütlerinin İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Vadeli İşlemler Piyasası İşlem ve Üyeliğine İlişkin Yönetmeliğin 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (f) bendine göre sonuçlandırıldığı, İMKB Takas ve Saklama Bankası A.Ş. bünyesinde Sermaye Piyasası Kurulunun onayı ile, bir vadeli işlemler takas merkezi oluşturur.

Tüm vadeli işlem piyasası sözleşmeleri takası bu merkez tarafından sonuçlandırılır ve Takas Merkezi bu işlemlerin kayıtlarını sürekli muhafaza eder.

Takas sürecine ilişkin işlemler ve düzenlemeler, Takas Merkezi lehine haklar ve/veya Takas Merkezine karşı yükümlülükler oluşturduğunda bunlar, Borsa lehine haklar ve/veya Borsaya karşı doğmuş yükümlülükler olarak kabul edilir.

Takas üyeliği türleri

Madde 4 — Vadeli işlem piyasaları takas üyeliği açısından üyelik türleri aşağıda belirtilmiştir.

a) Genel Takas Üyeleri: Borsa Yönetim Kurulu tarafından düzenlenmiş tüm vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşme türlerinde kendilerine ve müşterilerine ait işlemlerin yanında, takas üyesi olma hakkı ve imtiyazı bulunmayan diğer Borsa üyelerinin de yapmış oldukları vadeli piyasa işlemlerini belli bir ücret karşılığında yerine getirmeyi, teyit etmeyi ve sona erdirmeyi taahhüt eden Borsa üyeleridir.

b) Doğrudan Takas Üyeleri: Borsa Yönetim Kurulu tarafından düzenlenmiş vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşme türlerinde Vadeli İşlemler Piyasası Üyeliğine sahip olup; sadece kendilerine ve müşterilerine ait işlemlerin takasını gerçekleştirebilme yetkisine sahip Borsa üyeleridir.

c) Bağımsız Takas Üyeleri: Borsa Yönetim Kurulu tarafından düzenlenmiş tüm vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşme türlerinde, takas üyesi olma hakkı ve imtiyazı bulunmayan Borsa üyelerinin yapmış oldukları vadeli piyasa işlemlerini belli bir ücret karşılığında yerine getirmeyi, teyit etmeyi ve sona erdirmeyi taahhüt eden, piyasa üyesi olmayan Takas üyeleridir.

Borsa Yönetim Kurulu; farklı görev, hak ve ayrıcalıklara sahip, farklı üyelik tipleri tesis edebilir. Yönetim Kurulu bu konudaki kararlarını Borsa bülteni aracılığı ile duyurur.

Üyelik genel şart ve yükümlülükleri

Madde 5 — Vadeli İşlemler Piyasası Takas Merkezi Üyeliği, Borsa Yönetim Kurulu tarafından maddi ve hukuki şartlar doğrultusunda karara bağlanan bir hak ve yetki olup, yine Borsa Yönetim Kurulu tarafından geri alınabilir. Bu şartlar aşağıda yer almıştır.

a) Maddi Şartlar:

1) Sermaye Piyasası Kurulundan ve Borsa Yönetim Kurulundan vadeli ve opsiyonlu işlem yapma yetkisinin alınmış olması. (Bağımsız takas üyeleri için bu şart aranmaz.)

2) Anonim ortaklık şeklinde kurulmaları.

3) Hisse senetlerinin tamamının nama yazılı olması.

4) Hisse senetlerinin nakit karşılığı çıkarılması.

5) Ödenmiş sermayelerinin, Genel Takas Üyeleri, Doğrudan Takas Üyeleri ve Bağımsız Takas Üyeleri bazında Borsa Yönetim Kurulunun, Sermaye Piyasası Kurulunun onayını alarak belirleyeceği asgari tutardan az olmaması.

6) Esas sözleşmelerinin Kanun hükümlerine, Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemelerine, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası ve Takas Merkezi Yönetmelik ve düzenlemelerine aykırı olmaması.

7) Kurucularının müflis olmadığının veya yüz kızartıcı bir suçtan dolayı hükümlülüklerinin bulunmadığının tespit edilmiş olması.

8) Takas üyeliği için gerekli olan personel ve donanıma sahip olunması.

9) Sermaye ve özkaynak yapılanması yönünden şirket mali yapısının Borsa Yönetim Kurulunun belirleyeceği sermaye yeterliliği kriterlerine uygun olması.

10) Sermaye Piyasası Kurulu ve Borsanın ilgili tüm kurallarına uyulacağının ve bu kuralların uygulanmasını sağlamak üzere sözkonusu kurumlarla işbirliği içerisinde olunacağının; Takas Merkezi üyeliğine ilişkin gerekli tüm şartların sürdürülememesi durumunda bu yetkilerin geçici veya sürekli olarak iptalinin kabul edileceğinin Borsa Başkanlığı tarafından düzenlenecek ve Sermaye Piyasası Kurulu tarafından onaylanacak "İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Vadeli İşlemler Piyasası Takas Üyeliği Taahhütnamesi" ile ibraz edilmesi.

11) Takas Merkezi üyelerinin yapacakları pay devirleri konusunda Sermaye Piyasası Kurulu düzenlemelerine uyması.

12) Takas Merkezi üyelerinin bu Yönetmelik hükümlerini kabul ettiğine ve tüm yükümlülüklerini kapsayacak bir taahhüt altına girdiğine dair, içeriği Borsa Başkanlığı tarafından düzenlenecek ve Sermaye Piyasası Kurulu tarafından onaylanacak, bir banka teminat mektubunun Takas Merkezine verilmesi.

13) Takas Merkezi üyelerinin son iki sene içinde faaliyetlerinin Borsa Yönetim Kurulunun belirleyeceği sayıdan daha fazla durdurulmamış olması.

14) Takas Merkezi üyelerinin son iki seneye ait bağımsız denetimden geçmiş faaliyet sonuçlarına göre karlı kapatılmış olması. (Vergiden sonra net kar)

b) Hukuki Şartlar:

Takas Merkezi Üyeleri, son iki sene içerisinde sermaye piyasası faaliyetlerine ilişkin müşterileri veya ortakları ile mevcut ve/veya adli yargıya intikal etmiş hukuki anlaşmazlıklarının Takas Merkezi üyelik başvurusu sırasındaki son durumlarını Borsa ve Takas Merkezine bildirmek zorundadırlar. Aksi durumun herhangi bir şekilde tesbiti halinde ilgili üyenin, takas merkezi üyeliği düşürülebilir. Üyeliğin devam ettiği sürece ortaya çıkacak benzeri ihtilaflar ortaya çıktığı tarihten itibaren iki iş günü içinde Borsa ve Takas Merkezine bildirilmek zorundadır.

Yayılma pozisyonu

Madde 6 — Farklı teslimat vadelerine ait aynı araç üzerine yazılmış vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşmelerinin eşzamanlı olarak aynı hesap altında bulunmasından doğan pozisyonlar olup; ilgili nakit piyasanın hareket yönünün tespitinden ziyade pozisyonu oluşturan sözleşmelerin alım-satımına ilişkin fiyat farklarından kazanç elde etmek temel amacı oluşturur. Yayılma pozisyonu vadeli işlem ve opsiyonlu işlem sözleşmelerinin her ikisini birlikte içerebilir.

Kapanış aralığı

Madde 7 — Kapanış aralığı, vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşmesi türünün her vadesinde uzlaşma fiyatının belirlenmesi için temel teşkil eden zaman dilimi olup, ilgili iş gününe ait vadeli işlemler piyasası seansında Borsa Yönetim Kurulu tarafından sözleşme türü bazında önceden belirlenmiş olan seans başlangıç ve bitiş saatlerine uygun olarak, Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.

Büyük pozisyonlar

Madde 8 — Borsa ve Takas Merkezinin mali bütünlüğünün, sözleşmelere konu araca ilişkin nakit piyasaların gelişmeleri doğrultusunda korunabilmesi için sürekli kontrol edilmesi gereken ve Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenen, bir takas üyesinin kendisinin ve/veya müşterilerinin sahip olduğu, kontrol ettiği ve taşıdığı aynı vadeye sahip sözleşmelerin günlük toplamlarının sözleşme türü bazında belirlenerek güncelleştirildiği pozisyonlardır. Borsa Yönetim Kurulu, büyük pozisyonları tanımlamaya yetkilidir.

Açık pozisyon

Madde 9 — Belirlenmiş vadede teslimi gerçekleşecek veya nakit uzlaşması yapılacak herhangi bir aracın alımı veya satımı için düzenlenmiş olan tüm sözleşmeler, netleştirme, teslimatın veya nakit uzlaşmanın gerçekleşmesi ya da yükümlülüklerin yerine getirilememesine bağlı olarak sonuçlanıncaya kadar açık pozisyon olarak adlandırılır ve sözleşme ile ilgili mevcudiyetlerini devam ettirmek suretiyle sözleşme ile ilgili taraflar için bağlayıcılıklarını muhafaza ederler.

Ortak hesap

Madde 10 — Takas üyesi olmayan bir piyasa üyesinin bir takas üyesi nezdinde sahip olduğu hesaptır. İki veya daha fazla hesaba ait işlemler söz konusu hesapta birleştirilir. Hesabın nezdinde bulunduğu takas üyesine, ortak hesabın içinde pozisyonları bulunan gerçek ve tüzel kişilerin kimlik bilgileri verilmez.

Opsiyonlu işlemlerde sözleşme primi

Madde 11 — Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenecek olan süre içerisinde alım veya satım hakkına ilişkin opsiyonlu işlemler sözleşmelerinde uzun tarafı temsil eden üye, prim miktarlarının tam karşılığı Türk Lirası hesaplarına yatırılmadığı sürece söz konusu müşterilerden yeni emir kabul edemez.

Teminatlar ve takas merkezinin mali yapısı

Madde 12 — Takas Merkezi, vadeli işlemler piyasalarının mali yeterliliği ve güvenilirliğini, takas üyelerinden "Güvence Karşılığı" ile açık pozisyonlara ilişkin "Başlangıç Teminatı", "Sürdürme Teminatı" ve "Olağanüstü Durum Teminatı" adı altında temin ettiği nakit ve/veya benzeri kıymetler vasıtasıyla sağlar. Borsa Yönetim Kurulu, üye ve/veya hesap bazında değişik oranlarda ve türlerde teminat talep edebilir.

Güvence karşılığı

Madde 13 — Her takas üyesi, Takas Merkezine karşı oluşan yükümlülüklerini güvence altına almak için; Takas Merkezi adına bir güvence karşılığı hesabı açtırmak zorundadır. Güvence karşılığı hesabında bulundurulması gereken miktarın belirlenmesinde takas üyelerinin sermaye yapısı ile mali koşullarının yanısıra; genel piyasa koşullarından kaynaklanan piyasa riski ve takas üyesinin almış olduğu pozisyonlar itibariyle oluşan diğer riskler dikkate alınır. Borsa Yönetim Kurulu sözkonusu güvence karşılığının unsurlarını belirler.

Güvence karşılığı hesabı

Madde 14 — Güvence Karşılığı hesabında hangi oranda nakit tutulması gerektiği ve hangi tip menkul kıymetlerin, hangi oranlarda bu hesaba karşılık kabul edilebileceği, birbirleri ile iştirak ilişkisi olan takas ve/veya piyasa üyesi banka ve/veya aracı kurumların hangi oranlarda teminat mektubu verebileceği, Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Borsa Yönetim Kurulunun bu konuda alınan kararları Borsa Bülteni vasıtasıyla duyurulur. Güvence karşılığının Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenmiş olan tutardan daha fazla olması durumunda, fazla olarak belirlenen kısım ya da güvence karşılığının tamamının iadesi aynı cinsten kıymetler ile gerçekleştirilir.

Başlangıç teminatı

Madde 15 — Borsa Yönetim Kurulu, Takas Merkezi nezdinde açılan her pozisyon bazında takas üyesinden, gerçekleştirilen işlemin TL. karşılığının belirli bir oranını müşterisinden temin etmesini ister. Teminat zorunlulukları ve içerikleri gerekli görüldüğü zamanlarda Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenir. Takas Üyesi, nakit piyasa günlük fiyat değişim sınırlarına göre Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenen oranda, açılan her pozisyon ve sözleşme bazında, gerektiğinde pozisyonu kapatma hakkını da saklı tutarak müşterisinden ‘başlangıç teminatı’ talep etmek zorundadır. Gün içinde tutulan pozisyonlar için de gün içi fiyat hareketlerine karşı korunmak amacıyla başlangıç teminatı kısmen veya tamamen istenebilir.

Sürdürme teminatı ve teminat tamamlama çağrısı

Madde 16 — Nakit piyasadaki olumsuz fiyat değişimleri karşısında takas üyesi nezdindeki herhangi bir pozisyonun değer kaybının taraflararası hesaben uzlaşmanın gerçekleştirildiği güncelleştirme işlemleri sonrasında, söz konusu pozisyona ilişkin takas üyesinin başlangıç teminatı, ilgili sözleşmenin ihdası sırasında Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenmiş olan ‘sürdürme teminatı’ alt sınırını oluşturan azami değer kaybı oranına ulaşmış ise, Takas Merkezinin sürdürme teminatının tamamlanmasına ilişkin çağrısı gereği Borsa Yönetim Kurulunun uygun bulacağı en kısa süre içerisinde, teminat hesabı tekrar ‘başlangıç teminatı’ seviyesine getirilir.

Teminat karşılığı kabul edilecek menkul kıymetler ve sözkonusu kıymetlerin günlük değerlendirilmeleri

Madde 17 — Borsa Yönetim Kurulu tarafından onaylanan şart ve kısıtlamalara uygun olarak bir takas üyesi teminat yükümlülüğünün tamamını veya bir kısmını menkul kıymetler ile kapatabilir. Takas üyesi, Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenen kıymetlerden hangilerinin müşteri işlemlerine ait teminat olarak ve hangilerinin de kendi işlemlerine ait teminat olarak kabul edileceğini belirtmek zorundadır. Takas üyesi, uygun görülen kıymetleri, Takas Merkezi adına açılan saklama hesapları vasıtasıyla teslim eder ve söz konusu menkul kıymetler tamamen Takas Merkezinin tasarrufu altına girer. Borsa ve Takas Merkezi, bu menkul kıymetlerin korunması, değer kaybı ya da oluşacak herhangi bir zararla ilgili olarak mali sorumluluk taşımadığı gibi, tahsilatları ya da nakde çevrilmeleriyle ilgili hiçbir sorumluluk ve taahhüt altına girmez. Takas üyesi, kıymetlerin muhafazası ve satışlarına ilişkin oluşabilecek tüm zarar, kayıp ve mali yükümlülüklerden doğan sorumluluğu üzerine almayı, takas üyesi olması ile beraber taahhüt etmiş kabul edilir.

Menkul kıymetlerin Takas Merkezi adına saklamada kalmasının yaratacağı tüm masraf, harcama ve diğer maliyetler de takas üyesi tarafından Takas Merkezine ödenir.

Saklamaya konu menkul kıymetlerin nakit piyasa fiyatlarındaki düşüşten kaynaklanan günlük değer kayıplarının, önceden belirlenmiş süre içerisinde Takas üyesi tarafından derhal tamamlanması gerekir.

Günlük teminat karşılıklarının sigortalanması

Madde 18 — Teminat karşılığı menkul kıymetlerin sigortalanması Borsa Yönetim Kurulu tarafından talep edilebilir. Borsa Yönetim Kurulu söz konusu sigortanın şekil, sınır ve diğer unsurlarına ilişkin şartları belirler.

Teminatların takas merkezi tarafından kullanılması

Madde 19 — Borsa Yönetim Kurulu, takas üyesinin, sürdürme teminatı tamamlama çağrısına belirlenecek süre içerisinde cevap verememesi durumunda, saklama hesaplarında duran teminat karşılığı menkul kıymetleri uyarıda bulunmaksızın satışa sunabilir. Müşteri hesapları için tutulan kıymetlerin satış geliri takas üyesinin ilgili müşteri hesaplarından kaynaklanan teminat eksikliğini, kurumun kendi işlemleri için hesabında bulunan kıymetlerin satış geliri ise takas üyesinin kendi ve müşterilerinin işlem hesaplarından kaynaklanan teminat eksikliğini gidermek için kullanılır. Sözleşmenin tamamlanması ve takasının gerçekleşmesinin ardından teminat, yatıran takas üyesi tarafından geri çekilebilir.

Müşterilerin üye nezdindeki teminatları ve teminat karşılıkları

Madde 20 — Borsa Yönetim Kurulu, spekülatif ve koruma amaçlı işlemler için müşterilerden temin edilmesi gereken başlangıç teminatı miktarını ve ‘yayılma’ pozisyonlarının mevcudiyeti durumunda müşteri tarafından temin edilmesi gereken en düşük teminat miktarlarını belirler. Bu konuda alınmış olan kararlar Borsa Bülteni vasıtasıyla duyurulur. Takas sisteminde mali bütünlüğün sağlanabilmesi için 17 nci madde uyarınca, Takas Merkezinin üyelerinden talep ettiği teminat karşılıklarının benzerlerinin takas üyeleri tarafından müşterilerinden de talep edilmesi gereklidir. Yeni sahip olduğu pozisyonu aynı günkü seansta tasfiye eden müşteriden başlangıç teminatı talep edilemez.

Müşteri sürdürme teminatı tamamlama çağrısı

Madde 21 — Takas üyesi, herhangi bir müşteri hesabındaki mevcut teminat miktarı, sürdürme teminatı alt sınırının da altına indiği zaman, hesabı başlangıç teminatı miktarına ulaştırıncaya kadar ilgili müşteriden teminat talebinde bulunur. Söz konusu teminat talebinin herhangi bir şekilde kötüye kullanıldığının tespit edilmesi durumunda ilgili üye cezai uygulamaya tabi tutulur. Herhangi bir müşterinin, sürdürme teminatı tamamlama çağrısına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirememesi durumunda, söz konusu pozisyonlarının tamamı veya talep edilen tutar kadar kısmı takas üyesi tarafından tasfiye edilir. Takas üyesi tüm teminat yükümlülükleri açısından Takas Merkezine karşı sorumluluk taşır. Takas üyesinin, müşteri teminatlarının muhafazası ve takibinde Yönetmelik hükümlerine aykırı işlem yapması veya gerekli dikkat ve özeni göstermemesi durumunda oluşacak zararın giderilmesinde, Takas Merkezi derhal söz konusu üyenin kendi pozisyonlarından bir kısmının ya da tamamının kapatılmasını veya bir başka üyeye devredilmesini isteyebilir.

Olağanüstü durum teminatları

Madde 22 — Borsa Yönetim Kurulu, gerek gördüğü durumlarda, takas üyelerinden olağanüstü durum teminatı yatırmalarını talep edebilir.

Sürdürme teminatı tamamlama ek çağrısı

Madde 23 — Borsa Yönetim Kurulu gerekli gördüğü hallerde ilgili takas üyesinin sürdürme teminatı tamamlama yükümlülüğünü, ilan edilmiş süreden önce yerine getirmesini isteyebilir.

Takas üyelerinin temerrüdü

Madde 24 — Bir takas üyesi vadeli işlemler piyasasında yapılan işlemlerden kaynaklanan yükümlülüğünü Takas Merkezine karşı ifa edemeyecek duruma düşerse, üyenin güvence karşılığı, diğer pozisyonlarına ait teminatları ve Borsanın tasarrufundaki tüm varlıkları ile Takas Merkezi nezdindeki tüm hesapları, yerine getirilememiş yükümlülüğün ifası için kullanılır. İlgili takas üyesi, söz konusu temerrüt durumunda bahsi geçen varlıklar ve elde edilmiş gelirlerine Takas Merkezi tarafından, üyenin yükümlülüğünün yerine getirilmesi amacıyla kullanılmasını ve diğer tüm hukuki ve cezai tedbir ve müeyyidelerin, herhangi bir ihtar ve ihbara gerek kalmaksızın uygulanabileceğini ve tüm bu hususlarda takas üyesinin gecikmeye neden olabilecek davranış ve fiillerde bulunamayacağını takas üyesi olduğu andan itibaren kabul etmiş sayılır.

Takas Merkezinin yükümlülüklerini yerine getirmesi

Madde 25 — Takas Merkezi, 28 inci maddeye göre vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşmelerinin takası sırasında sözleşmeye taraf her üyenin muhatabı durumundadır. Takas Merkezi yükümlülüklerini, herhangi bir vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşmesinin muhatabı olarak yerini aldığı takas üyesinin temerrüdü nedeniyle, saklama faaliyetinde meydana gelen bir aksaklık ya da diğer nedenlerden yerine getiremiyorsa; söz konusu yükümlülükler öncelik sırasına göre aşağıda belirlenmiş ve bir önceki kullanılmadan diğeri kullanılamayacak olan kaynakların tahsisi ile karşılanır.

a) İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Vadeli İşlemler Piyasası İşlem ve Üyeliğine İlişkin Yönetmeliğin 17 nci maddesine istinaden yatırılan işlem yapma limiti karşılıkları,

b) Temerrüde düşmüş takas üyesinin Güvence Karşılıkları, Borsa ve Takas Merkezi nezdindeki tüm hak ve alacakları,

c) Toplam Güvence Karşılığı oranları doğrultusunda tüm takas üyelerinden istenen toplam miktar,

d) (a), (b) ve (c) bentlerinde yer alan kaynakların kullanımından sonra ödenmemiş bakiyenin %50’si, müflis takas üyesi hariç diğer takas üyelerine Borsa Yönetim Kurulunun belirleyeceği şekil ve şartlar dahilinde paylaştırılır,

e) Geri kalan ödenmemiş tutarın;

1) %50’si zararın Takas Merkezi tarafından açıklandığı günün öncesindeki altı aylık süre boyunca toplam takası sonuçlandırılan sözleşme sayısı içerisindeki takas üyeleri payının büyükten küçüğe sıralanmasına göre üyeler arasında paylaştırılır.

2) Takas Merkezinin zararı açıkladığı günün on iş günü öncesine ait tespit edilmiş olan toplam açık pozisyonlar içerisindeki takas üyelerinin pay sıralamalarına göre bakiye borç paylaştırılır. Kendisine ait paylaştırma oranını düşük göstermek için, sözleşmelerinin takasını diğer bir takas üyesi aracılığı ile yapan ve pozisyonlarını diğer bir üyenin kayıtlarında tuttuğu tespit edilen üyeler cezai uygulamaya tabi tutulurlar.

Temerrüde düşmüş olan takas üyelerinin Borsaya karşı oluşan temerrüt faizi dahil tüm mali yükümlülüklerinin tazmini amacıyla kanuni takibata geçilir. Paylaştırılan ödenmemiş tutar, temerrüde düşmüş takas üyelerinden tahsil edildiğinde, halihazırda Takas Merkezine üye olup olmamalarına bakılmaksızın, takas üyelerinin söz konusu paylaşıma katılma oranlarına göre ödeme gerçekleştirilir.

Bu maddenin uygulanmasına ilişkin tüm yetki Borsa Yönetim Kuruluna aittir.

Güvence karşılığının tamamlanması

Madde 26 — Takas Merkezine karşı taahhütlerin yerine getirilememesi sonrasında takas üyesinin güvence karşılıklarının bir bölümüne ya da tamamına başvurulması söz konusu olabilir. Takas Merkezinin, 25 inci maddede belirtilen tasarrufundan sonra takas üyesinin güvence karşılığındaki eksikliğin ertesi iş günü Vadeli İşlemler Piyasasının kapanmasına kadar tamamlaması zorunludur. Bu süre içerisinde Borsa Başkanlığı bahsi geçen üyenin Borsa bünyesindeki tüm piyasalara girişini engelleyebilir. Belirtilen süre içerisinde güvence karşılığının tamamlanamaması durumunda ilgili Borsa üyesinin takas üyeliği dondurulabilir.

Takas üyesinin temerrüt durumundan dolayı 25 inci maddenin birinci fıkrasının (c), (d), (e) bentleri uygulanmışsa sözkonusu takas üyesinin öncelikle diğer takas üyelerine ait nakde dönüştürülmüş karşılıkları yerine koyması gerekmektedir.

Takas Merkezinin merkezi muhatap olması

Madde 27 — Her vadeli ve opsiyonlu işlemin uzun ve kısa taraflarındaki takas üyelerinin gerçekleştirdikleri işlemlerde Takas Merkezi, sözleşmelerin alıcısına karşı satıcı ve satıcısına karşı alıcı rolünü üstlenerek vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşmesinin emrettiği tüm hak ve yükümlülüklerin sorumluluğunu üzerine almış olur. Her sözleşmenin bir satıcı ve bir de alıcı tarafı bulunduğundan, takas merkezi her takas günü sonrasında sıfır net pozisyona sahip olur.

Takas Merkezinin mali sorumluluk sınırları

Madde 28 — Takas Merkezinin mali sorumluluğu, vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşmelerinin takası sırasında taraflardan herbiri için karşı tarafın yerini almasından kaynaklanan zararlar ile sınırlıdır. Takas Merkezi, takas üyesi olmayan piyasa üyelerinin takas üyelerine karşı yükümlülüklerinden, piyasa ve takas üyelerinin müşterilerinin, diğer piyasa ve takas üyelerine karşı yükümlülüklerinden, herhangi bir takas üyesinin kendisine aracılık hizmeti veren bir diğer takas üyesine karşı yükümlülüklerinden ve takas üyesinin müşterilerine karşı yükümlülüklerinden sorumlu tutulamaz.

Açık pozisyon durum raporu

Madde 29 — Borsa Yönetim Kurulunun, vadeli ve opsiyonlu işlemlere ilişkin her sözleşme türü bazında belirlemiş olduğu teslimat vadelerine uygun olarak, eğer teslimat süresi bir iş günü ise bahsi geçen bu günden önceki son işlem günü, bir iş gününden daha uzun ise ilk iş günü, Takas Merkezi tarafından tüm açık pozisyonların gerçekleştirilme tarihlerine ilişkin eksiksiz ve doğru bir beyan, ‘açık pozisyon durum raporu’ adı altında takas üyelerinden işlemlerinin kontrolü amacıyla talep edilir. Takas üyeleri Takas Merkezine yapmış oldukları bu beyanın doğruluğundan sorumludurlar. Böyle bir bildirimin yapıldığı günü takip eden ilk iş gününden başlamak üzere aynı vadeli ve opsiyonlu sözleşme türüne ilişkin son işlem gününe kadar, her takas üyesi netleştirilmiş işlem dökümlerini bir form şeklinde Takas Merkezine teslim eder.

Özet hesap dökümü

Madde 30 — Takas Merkezi, vadeli işlemler piyasası alım-satım sisteminden aktarılan günlük işlem bilgilerinden, her üye bazında; teslim alınacak mal, günlük pozisyon değişiklikleri, ilgili güne ait işlemlerin sona ermesi itibariyle eldeki menkul kıymetlerin dökümü, net nakit durumu, sözleşme bazında tahsil edilecek alacak ve ödenecek borç bakiyesi, gün sonu itibariyle yeni açılan ve güncelleştirilen pozisyonlara ait teminat hesabı hareketleri, bir önceki günün teminat bakiyesi, Takas Merkezi hesabına yatırılacak net teminat karşılığı, günlük toplam borç ve alacak bakiyesi kalemlerini içeren özet hesap dökümlerini üretir ve takas üyelerine teslim edilmesini sağlar. Bu döküm, takas işlemleri ve üyelerin kendi iç kayıtları açısından bağlayıcıdır.

Vadeli İşlemler Piyasası uzlaşma fiyatı komitesi

Madde 31 — Borsa Genel Kurulu tarafından, fiilen vadeli işlemler piyasasında temsilcilik yapan üye personeli ve Borsa uzman personeli arasından oniki kişi kurulacak uzlaşma komitelerine üye adayı olarak seçilir. Borsa Yönetim Kurulu, her vadeli ve opsiyonlu sözleşme türü bazında seçilmiş adaylar arasından uzlaşma komiteleri kurar. Komite Başkanları, komite üyeleri tarafından seçilir. Adayların görev süreleri bir yıldır, bu sürenin sonunda tekrar seçilebilirler.

Günlük uzlaşma fiyatı ve değeri

Madde 32 — Vadeli İşlemler Piyasası günlük uzlaşma fiyatları, vadeli ve opsiyonlu sözleşmeye konu teşkil eden aracın nakit işlem piyasasındaki asgari fiyat adımları ile uyumlu olmalıdır. Eğer alım satımı yapılan sözleşme türüne bir finansal gösterge konu teşkil ediyorsa, söz konusu göstergeye dayalı sözleşme ihdas edilirken Borsa Yönetim Kurulu tarafından tespit edilmiş yöntem ve zamanlarda, ilgili güne ait takas işlemlerinde baz alınacak günlük uzlaşma değeri duyurulur. Vadeli sözleşme uzlaşma fiyatları aşağıdaki şekillerde belirleneceği gibi, Borsa Yönetim Kurulu sözkonusu uzlaşma belirleme yöntemlerini gerekli gördüğü hallerde değiştirebilir:

a) Kapanış aralığındaki en yüksek ve en düşük satışların ortalaması uzlaşma fiyatıdır. Eğer son satıştan sonra en yüksek fiyatlı satıştan daha yüksek fiyatlı alış talebi oluşursa ya da en düşük fiyatlı alıştan daha düşük fiyatlı satış teklifi gelirse, bu durumda en yüksek talep veya en düşük teklif de bahsi geçen ortalamanın hesaplanmasında kullanılır.

b) Kapanış aralığında hiç bir işlemin gerçekleşmemiş olması durumunda, son uzlaşma fiyatının o güne ait uzlaşma fiyatı olması söz konusu olacaktır ve eğer daha yüksek talep veya daha düşük teklif mevcut değilse, uzlaşma fiyatı, bir önceki iş gününde bir sonraki teslimat vadesinin işlem görmekte olan sözleşmelerine ait uzlaşma fiyatı ile aynı teslimat vadesindeki sözleşmelere ait uzlaşma fiyatları arasındaki fiyat farklılığının korunmasına dikkat edilerek belirlenir. Eğer daha yüksek talep veya daha düşük teklif mevcutsa uzlaşma fiyatı bunlar dikkate alınarak belirlenir.

c) Eğer uzlaşma fiyatı, kapanış aralığındaki diğer vadelerde aynı araç üzerine yazılmış sözleşmelerin uzlaşma fiyatları ile, ya da alım-satımı yapılan vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşmesi bazında Borsa Yönetim Kurulu tarafından oluşturulan Uzlaşma Fiyatı Komitesi üyeleri tarafından öğrenilmiş piyasa bilgileri ile tutarlılık arzetmiyorsa, Uzlaşma Fiyatı Komitesinin kararı ile, piyasadaki diğer satışlar ve pazar bilgileri ışığında ve bunlarla tutarlı olarak yeni bir uzlaşma fiyatı belirlenir.

Teminat hesaplarının güncelleştirilmesi

Madde 33 — Her işlem günü sonunda üzerine vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşmesi hazırlanmış her araç bazında bir önceki uzlaşma fiyatı ile son uzlaşma fiyatı arasındaki fark nedeniyle oluşan kâr ya da zarara göre, işleme taraf üyeler için, Takas Merkezine ödeme yapma sorumluluğu ya da Takas Merkezinden para tahsil etme hakkı doğar.

Güncelleştirme sonrası borç ve alacak bakiyeleri

Madde 34 — Özet hesap dökümü borç bakiyesi gösteren herhangi bir takas üyesi, ödemeyi Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenen bir banka hesabına ve yine belirlenen şekil ve zamanda yapmak zorundadır. Özet hesap dökümü alacak bakiye gösteren herhangi bir takas üyesinin ise söz konusu bakiyesi bahsi geçen hesaba alacak olarak kaydedilir.

Büyük pozisyonların bildirimi

Madde 35 — Takas üyeleri, aynı vadeye ait gerçek ve tüzel kişi tüm müşterilerinin sahip olduğu, kontrol ettiği veya taşıdığı büyük pozisyonları, sözleşme bazında günlük olarak Borsa ve Takas Merkezine bildirmek zorundadırlar. Bu bildirim, hesap numaraları ve her sözleşme vadesindeki açık pozisyonları oluşturan sözleşme sayısını da içeren bir form ile yapılır. Takas üyesi, gerçek veya tüzel kişi bazında, bir işlem vadesine ait tüm sözleşmeler için bildirime tabi olunacak sınıra gelmiş veya bu sınırı aşmış pozisyonların yanısıra farklı vadelere ait sözleşmeler için de, pozisyonlarının büyüklüğüne bakılmaksızın Borsa ve Takas Merkezine bildirimde bulunmak zorundadır. Borsa Başkanının onayı ile Vadeli İşlemler Piyasası Müdürlüğü ve diğer ilgili birimler, gerekli gördüklerinde daha küçük pozisyonlar hakkında da bildirim talebinde bulunabilirler. Takas üyesi olmayan piyasa üyeleri de, takas üyeleri nezdinde bulunan ‘ortak hesaplar’ için bahsi geçen bildirimi yapmak ve söz konusu pozisyonlar hakkında tüm bilgileri temin etmek zorundadırlar.

Aynı vadeye ait spekülatif amaçlı uzun ve kısa pozisyonlar

Madde 36 — Bir takas üyesi, aynı araç üzerine yazılmış aynı teslimat vadesini taşıyan vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşmeleri üzerinde, gerek müşterileri ve gerekse kendi adına spekülatif amaçlı uzun ve kısa pozisyonları aynı hesap altında, aynı anda tutamaz. Koruma amaçlı işlemlerin parçası olarak söz konusu pozisyonların bulundurulması durumunda, bu pozisyonlar şirket kayıtları üzerinde yapılacak netleştirme, aktarma, tadil etme gibi herhangi bir düzenleme ile tasfiye edilemezler; her iki pozisyonun da kurallara uygun olarak yapılan alım-satım işlemleriyle tasfiyesi sözkonusu olabilir. Bu kural gereği, aynı zamanlı uzun ve kısa pozisyonlar taşıyan takas üyesi her iki pozisyonu açık pozisyon olarak Takas Merkezine bildirir. Alım-satım işlemleri nedeniyle her iki pozisyonun ya da sadece birisinin ortadan kalkması durumunda ise düzeltme Borsaya da bildirilmek zorundadır. Müşterinin talebi üzerine üyeler arasında gerçekleşmiş pozisyonların kayıt bazında aktarılması, bu Yönetmelik tarafından düzenlenmiş esaslar çerçevesinde mümkün olmakla beraber, aynı müşteriye ait bir hesapta, aynı zamanlı spekülatif uzun ve kısa pozisyonlara sebebiyet verecek bir aktarma işlemine izin verilmez.

İşlemlerin aktarılması

Madde 37 — Borsa Başkanlığının onayına bağlı olmak şartıyla:

a) Gerçekleşmiş işlemler aşağıda belirtilen hallerde takas üyesinin hesapları arasında aktarılabilir;

1) İşlemlerin kime ait olduğunun belirlenmesi sırasında çıkan hatalarda,

2) Hesapların sahiplik durumu değişmediği müddetçe aktarma sadece hesap isimleri itibari ile söz konusu olduğunda.

b) Gerçekleşmiş işlemler bir takas üyesinin kayıtlarından diğer bir takas üyesinin kayıtlarına aşağıdaki durumlarda aktarılabilir;

1) İki veya daha fazla sayıda takas üyesi birleşiyorsa; her takas üyesinden bir aktarma ücreti tahsil edilerek,

2) Bir takas üyesinin Takas Merkezi üyeliğinden ayrılması durumunda; bir aktarma ücreti taraflardan tahsil edilerek,

3) Takas Merkezinin yeni üyesine diğer bir üyenin nezdinde bulunan hesaplarından aktarma gerçekleştirilebilir. İlk takas üyesi, aktarılan bu işlemler nedeniyle kazanmış olduğu ücretler açısından bir kayba uğramayacak olup; bir aktarma ücreti yeni takas üyesinden tahsil edilir.

c) Müşterinin talebi üzerine bir takas üyesinin nezdinde bulunan müşteriye ait işlemler bir diğer takas üyesinin kayıtlarına aktarılabilir. Bu durumda müşteri her iki takas üyesine ücret ödemek zorundadır.

d) Borsa ve takas sisteminin mali bütünlüğünü bozmamak kaydıyla, takas üyelerinin karşılıklı anlaşması ve Borsa Yönetim Kurulunun onayı ile gerçekleşmiş işlemler bir takas üyesinin hesabından diğer bir takas üyesinin hesabına aktarılabilir. Bu durumda sadece bir kez takas ücreti ödenir.

Bu madde uyarınca yapılan tüm işlemler Borsanın uygun göreceği şekilde Takas Merkezine bildirilmek zorunda olup; ilgili takas üyeleri tarafından muhasebe kayıtlarında yapılan işlemlerin açık bir şekilde ifade edilmesi ileride yapılabilecek kanuni incelemeler için şarttır.

Borsa nezdindeki piyasalar arasında alacak ve borç mahsubu

Madde 38 — Vade sonuna kadar açık pozisyonların tasfiye edilememesi ve teslimatın tercih edilmesi durumunda, sözleşmeye taraf olan üyelerin mevcut diğer piyasalara ait takas bakiyeleri de, mevcut vadeli ve opsiyonlu işlem takas yükümlülüklerinin yerine getirilebilmesi için kullanılır. Vadeli işlemlerde uzun pozisyon sahibi veya satım opsiyonu satmış veya alım opsiyonu almış olan takas üyesi, vadeli ve opsiyonlu sözleşme karşılığı nakit borcunu Borsa bünyesindeki herhangi bir piyasadaki nakit alacağı ile, vadeli işlemlerde kısa pozisyon sahibi veya alım opsiyonu satmış veya satım opsiyonu almış olan takas üyesi ise vadeli ve opsiyonlu sözleşmeye konu sermaye piyasası aracı ilişkin borcunu, vadeli sözleşmeye konu olan sermaye piyasası aracının Borsa bünyesindeki nakit işlem piyasasındaki kıymet alacağı ile mahsup edilebilir.

Vadeli işlemlerde teslimat sürecinin tamamlanması

Madde 39 — Finansal göstergelerin konu teşkil ettiği vadeli ve opsiyonlu işlemler sözleşmeleri dışındaki vadeli ve opsiyonlu işlem sözleşme türlerinde, sözleşmeye konu teşkil eden aracın teslimi konusunda söz konusu sözleşme türünün Borsa Yönetim Kurulu tarafından ihdası sırasında aksi belirtilmemişse, aşağıdaki süreç uygulanır.

a) Takas Merkezi teslimatı yapacak olan kısa pozisyon sahiplerine, sözleşmeye konu teşkil eden aracın teslimat süresinin başlangıcından veya teslimat süresi bir iş günü ise söz konusu günden bir iş günü önce ‘Teslimata Hazırlık Uyarısı’ gönderir. Teslimata Hazırlık Uyarısının gönderileceği aynı vadeli sözleşme türünde pozisyon sahibi olan herhangi bir kısa tarafın seçiminde kullanılacak yöntem Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenir.

b) Borsa Yönetim Kurulu tarafından yürürlüğe konulan süre içerisinde, kendilerine ‘Teslimata Hazırlık Uyarısı’ gönderilmiş olan kısa pozisyon sahiplerinin ‘Teslimat Uyarısı’ formunu Takas Merkezine iletmeleri gerekir. Söz konusu metinde teslimatı yapılacak olan aracın nitelikleri ve Borsa Yönetim Kurulu tarafından söz konusu sözleşme türünün ihdası sırasında sözleşmeye konu teşkil eden aracın teslimine ilişkin öngörülen bilgiler ve diğer özellikler yer alır.

c) Takas Merkezi, teslimatı yapacak kısa pozisyon sahiplerinden aldığı Teslimat Uyarısını, sözkonusu vadeye ait sözleşmelerin işlem gördüğü en son iş günü seansın kapanışı ile belirlenecek olan en eski açık pozisyon sahibi uzun tarafa aktarır. En eski açık pozisyon sahibi olan uzun tarafın temerrüt durumu nedeniyle üyeliğinin Takas Merkezi, Borsa ve/veya Sermaye Piyasası Kurulu tarafından askıya alınması durumunda, bir sonraki en eski açık pozisyonun sahibi olan uzun taraf, söz konusu Teslimat Uyarısının muhatabı olarak kabul edilir.

d) Borsa Yönetim Kurulu tarafından söz konusu sözleşme türünün ihdası sırasında aksi belirtilmemişse, Teslimat Uyarısı kendisine iletilen uzun pozisyon sahibi, en geç teslimat süresinin son günü Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirtilen saatler içerisinde nakit ya da Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenen bir diğer ödeme yöntemi vasıtasıyla sözleşme üzerinde belirtilmiş olan fiyat baz alınarak hesaplanan toplam tutarı Takas Merkezi nezdinde bulundurur. Böylece yükümlülüğünü yerine getiren takas üyesi söz konusu sözleşmenin içerdiği önceden belirlenmiş olan miktar kadar vadeli işlem sözleşmesine konu teşkil eden aracı, fiziki olarak ya da hesaben teslim alır. Borsa Yönetim Kurulu teslimat şeklini ve teslimat süresini değiştirebilir.

Opsiyonlu işlemlerde teslimat sürecinin tamamlanması

Madde 40 — Finansal göstergelerin konu teşkil ettiği opsiyonlu işlem sözleşmeleri dışındaki sözleşme türlerinde, sözleşmeye konu teşkil eden aracın teslimi konusunda söz konusu sözleşme türünün Borsa Yönetim Kurulu tarafından ihdası sırasında aksi belirtilmemişse, aşağıdaki süreç uygulanır.

a) Opsiyonlu işlemin teslimat süreci iki şekilde başlayabilir.

1) Herhangi bir opsiyonlu işlem sözleşmesinin belirlenmiş işlem görme süresi içerisinde uzun tarafın herhangi bir anda ‘Opsiyonlu İşlem Kullanım Talebi’ni Takas Merkezine göndermesi taraflar için teslimat yükümlülükleri tamamlama sürecini başlatır.

2) Vade sonu gelene kadar kullanılmamış olan opsiyonlu işlem sözleşmelerine ilişkin olarak, eğer pozisyon, yapılan son güncelleştirme işlemleri sonrasında artı net bakiye veriyorsa Takas Merkezi tarafından hatırlatıcı mahiyette uzun tarafa ‘Hazırlık Uyarısı’ gönderilir. Uzun tarafın ‘Opsiyonlu İşlem Kullanım Talebi’ni Takas Merkezine göndermesi durumunda Borsa Yönetim Kurulunun önerisi ve belirlenen yönteme uygun olarak, söz konusu talep aynı opsiyonlu işlem sözleşme türünde pozisyon sahibi olan herhangi bir kısa tarafa intikal ettirilir.

b) Eğer opsiyonlu işlem sözleşmesi, alım hakkına ilişkinse, kısa pozisyon sahibi takas üyesi, sözleşmeye konu teşkil eden aracı sözleşme üzerinde ifade edilen fiyattan satmak amacıyla teslimat süresi içinde Takas Merkezine teslim eder. Opsiyonlu işlem sözleşmesi, satım hakkına ilişkinse, kısa pozisyon sahibi takas üyesi, sözleşmeye konu teşkil eden aracın sözleşmede belirtilen fiyatı baz alınarak hesaplanan nakit tutarını, Takas Merkezi nezdinde hesaben ya da Borsa Yönetim Kurulu tarafından tespit edilmiş olan bir başka ödeme yöntemi vasıtasıyla teslimat günü bulundurur.

c) Opsiyonlu işlem sözleşmesi, alım hakkına ilişkinse, uzun pozisyon sahibi takas üyesi, sözleşmeye konu teşkil eden aracın sözleşmede belirtilen fiyatı baz alınarak hesaplanan nakit tutarını Takas Merkezi nezdinde hesaben ya da Borsa Yönetim Kurulu tarafından tespit edilmiş olan bir başka ödeme yöntemi vasıtasıyla bulundurur. Opsiyonlu işlem sözleşmesi, satım hakkına ilişkinse, uzun pozisyon sahibi takas üyesi, sözleşmeye konu teşkil eden aracın sözleşme üzerinde ifade edilen fiyattan satmak amacıyla teslimat süresi içinde Takas Merkezine teslim eder.

Finansal göstergelerin konu teşkil ettiği vadeli işlemlerde teslimat

Madde 41 — 39 ve 40 ıncı maddelerde belirtilmiş olan teslimat süreçlerine ilişkin usuller geçerli olmak kaydıyla finansal göstergelerin konu teşkil ettiği vadeli işlem sözleşme türlerinde ve gerek alım hakkına gerekse satım hakkına ilişkin opsiyonlu işlem sözleşme türlerinde, uzun ve kısa pozisyon sahibi takas üyeleri arasında nakit uzlaşma esastır. Vade sonunda söz konusu finansal göstergenin Borsa tarafından ilan edilen günlük uzlaşma değeri ile aynı finansal göstergenin söz konusu sözleşme üzerindeki yazılı alım-satım değeri arasındaki fark nedeniyle oluşan kar ya da zarara göre, işleme taraf üyeler, Takas Merkezine ödeme yapma yükümlülüğüne ya da para tahsil etme hakkına sahip olur.

Borsa Yönetim Kurulunun söz konusu sözleşme türünü ihdası sırasında belirlemiş olduğu diğer esaslar saklıdır.

Kısa ve uzun tarafların vade sonunda temerrüde düşmesi hali

Madde 42 — 39, 40 ve 41 inci maddelerde belirtilen süreler içerisinde ve yine bu maddelerde ifade edilen yükümlülüklerin takas üyeleri tarafından yerine getirilmemesi durumunda herhangi bir ihbara gerek kalmaksızın temerrüt durumu ortaya çıkmış kabul edilir. Ancak Borsa Yönetim Kurulu söz konusu teslimat sürelerini uzatabilir.

Temerrüt halinin giderilmesi

Madde 43 — 39, 40 ve 41 inci maddelerinde belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilememesi nedeniyle temerrüt halinin oluşması durumunda, kısa veya uzun tarafların nakit, ve/veya sözleşmeye konu araç yükümlülükleri, 25 inci maddede belirtildiği şekilde karşılanır. Temerrüt halinin Borsa Başkanlığının uygun bulacağı herhangi bir geciktirici sebep olmaksızın meydana gelmesi durumunda, İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Yönetmeliğinin 35 inci maddesinde belirtilen hükümlerin yanında Borsa Yönetim Kurulunun söz konusu sözleşmeyi ihdası sırasında belirlemiş olduğu diğer yaptırımlar da uygulanır.

Takas üyesinin genel sorumlulukları

Madde 44 — Borsa Yönetim Kurulu tarafından söz konusu sözleşme türünün ihdası sırasında sözleşme vadelerine göre belirlenmiş olan son işlem gününden bir önceki iş günü, tüm takas üyeleri kayıtlarındaki müşteri hesaplarının tamamını gözden geçirerek, pozisyonların bu Yönetmelikte belirtildiği şekilde tasfiye edilmemesi durumunda teslimat için gerekecek nakit tutar, ve/veya sözleşmeye konu aracın hesaplarda mevcudiyetini takip eder ve gerekirse müşterilerini uyarır. Bu incelemeler sonrası teslimat yükümlülüğünü yerine getiremeyecek olan veya teslimat yükümlülüğünü yerine getirmekten imtina eden müşteriye ait hesabın tasfiyesi gereklidir. Bu konuda ihmalden kaynaklanan tüm sorumluluk söz konusu takas üyesine aittir.

Teslimatı engelleyici haller

Madde 45 — Teslimat ve teslimin kabulü veya teslimat sürecinin gerektirdiği herhangi bir şartın yerine getirilmemesi ve 47 nci maddede bahsi geçen herhangi bir olağanüstü halin oluşumunun tespitinde, ilgili üye ve/veya üyeler tarafından durumun derhal Borsa Başkanlığına bildirilmesi gerekir. 47 nci maddedeki sürecin tamamlanması ve Borsa Başkanlığının onayı ile olağanüstü halin var olduğunun tescili durumunda, alınacak önlemler tüm sözleşme tarafları açısından bağlayıcılık taşır. Söz konusu önlemler, teslimat sürelerinin uzatılması, teslimat yeri ve yöntemine ilişkin değişiklikler ya da sözleşmeye konu aracın tesliminde esas alınacak fiyatın, aynı vadeye sahip sözleşmelerin en son işlem gördüğü iş günündeki nakit piyasa kapanışından daha düşük olmamak kaydıyla yeniden belirlenmesini içerebilir.

Takas Merkezi ücretleri

Madde 46 — Takas üyesi şirketler ve takas üyesi olmayan şirketler için, her aracın konu teşkil ettiği vadeli ve opsiyonlu sözleşme türü bazında takas işlemlerine uygulanacak ücret ve borsa payı tarifesi Borsa Yönetim Kurulu tarafından belirlenir ve Sermaye Piyasası Kurulunun onayı ile yürürlüğe girer. Bu konudaki kararlar Borsa Bülteni vasıtasıyla ilan edilir.

Olağanüstü halin tespiti

Madde 47 — Aşağıda sıralanmış olay ve şartlardan herhangi birinin var olduğuna dair makul bir neden tespit edilmesi durumunda, Borsa Başkanlığı, olağanüstü halin var olduğuna karar verebilir.

a) Ödeme sisteminde oluşacak herhangi bir aksaklık gibi Borsada alım-satımı gerçekleştirilen sözleşmelerin doğurduğu karşılıklı yükümlülüklerin yerine getirilmesini etkileyen haller.

b) Borsa üyelerinin sözleşmelerden doğan yükümlülüklerini yerine getirmesini engelleyecek temerrüt, iflas durumu ve/veya herhangi bir devlet kuruluşu veya mahkeme tarafından karara bağlanan kısıtlama ve diğer hukuki tasarruflar.

c) Vadeli ve opsiyonlu işlemler sözleşmelerinden doğan yükümlülüklerini yerine getiremeyen Borsa üyesi veya herhangi bir müşterinin temerrüdünün tescili veya söz konusu üyenin Borsanın kendisini, üyelerini ve/veya müşteri fonlarının güvenilirliğini tehlikeye atmaksızın faaliyetini sürdüremeyeceğine ilişkin şartların oluşması hali.

d) Borsa tarafından beyan edilmesi, duyurulması ve dikkate alınmaması mümkün olmayan doğal afetler gibi diğer olağandışı ve öngörülemeyen olumsuz durumlar.

Olağanüstü halin tespitinden sonra alınabilecek önlemler

Madde 48 — Borsa ve Takas üyelerinin mali bütünlüğünü bozacak olağanüstü hallerin tespit edilmesi durumunda, Borsa Başkanlığı aşağıdaki önlemleri alabilir:

a) Takas Merkezi üyelerinden ek teminat talep edebilir,

b) Gerekli görmesi durumunda Takas Merkezi, üyelerinden sermaye ve özkaynak yapılanması yönünden Borsa Yönetim Kurulu tarafından yeniden belirlenen sermaye yeterliliği kriterlerine belirlediği süreler içerisinde uyulması talebinde bulunabilir,

c) Sözleşme türü, işlem tipi ve pozisyon sahibi gerçek ve tüzel kişi ile, bu kişilerle dolaylı ve/veya dolaysız ilişki içinde bulunan diğer kişiler bazında, ayrı ayrı ve/veya birlikte tutulabilecek azami pozisyon sınırlarına ilişkin ek sınırlamalar getirebilir,

d) 22 nci maddeye göre olağanüstü durum teminatı talep edebilir,

e) Halihazırda uygulanmakta olan başlangıç ve sürdürme teminatlarının artırılmasını isteyebilir.

Bu madde hükümleri doğrultusunda alınmış olan önlemler olağanüstü halin ortadan kalkmasından sonra yürürlükte kalamaz.

Geçici Madde 1 — 23/2/2001 tarihli ve 24327 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsalarının Kuruluş ve Çalışma Esasları Hakkında Yönetmelik uyarınca kurulacak Borsa faaliyete geçtiği tarihte bu Yönetmelik yürürlükten kalkar ve bu Yönetmelik uyarınca yapılan işlemler söz konusu borsaya devredilir.

Yürürlük

Madde 49 — Bu Yönetmelik, yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 50 — Bu Yönetmelik hükümlerini İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Başkanı yürütür.

Telif Hakkı ve Çekince İhbarı Bildirimi 1997 İstanbul Menkul Kıymetler Borsası