Hisse Senetleri Piyasasında “Piyasa Yapıcılı Sürekli Müzayede Yöntemi” ve “Tek Fiyat Yöntemi” ile İşlem Gören Menkul Kıymetler

Kurumsal Ürünler Pazarında işlem gören Aracı Kuruluş Varantları, Borsa Yatırım Fonları ile her 3 ayda bir yapılan değerlendirme sonucunda halka açık piyasa değerinin ardarda iki kez 10 milyon TL’nin altında kaldığı belirlenen Menkul Kıymet Yatırım Ortaklıkları zorunlu olarak “Piyasa Yapıcılı Sürekli Müzayede Yöntemi" ile işlem görür.

Piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemiyle işlem görmesi zorunlu olan menkul kıymetlerde (varantlar haricinde), atanmış bir piyasa yapıcı üye olmaması ya da atanmış olan piyasa yapıcı üyenin faaliyetinin son ermesi durumunda, ilgili menkul kıymet Tek Fiyat Yöntemi ile işlem görür.

İMKB 100 Endeksinde yer alanlar hariç olmak üzere, Kurumsal Ürünler Pazarında sürekli müzayede yöntemi ile işlem gören menkul kıymetler, talepte bulunan bir üyenin piyasa yapıcısı olarak atanması halinde piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemi ile işlem görür. Piyasa yapıcının faaliyetinin sona ermesi durumunda, alternatif işlem yöntemi olarak bu menkul kıymetlerde sürekli müzayede işlem yöntemi uygulanır.

İMKB 100 Endeksi hesaplamasına dahil edilen menkul kıymetler ise daima sürekli müzayede yöntemi ile işlem görür.

Gözaltı Pazarında işlem gören menkul kıymetler, SPK’nın 23 Temmuz 2010 tarih ve 21/657 sayılı kararı gereğince C grubunda yer aldığından tek fiyat yöntemiyle işlem görmektedir.

Piyasa yapıcılı sürekli müzayede ve tek fiyat yöntemleriyle işlem görmekte olan menkul kıymetler ve bu menkul kıymetlerin SPK tarafından belirlenen kriterlere göre yer aldığı gruplara ilişkin tablo.

Piyasa Yapıcılı Sürekli Müzayede İşlem Yöntemi Nedir?

Piyasa Yapıcılı Sürekli Müzayede İşlem Yöntemi : 

Sürekli müzayede yöntemiyle işlem gören menkul kıymetlerde, piyasa yapıcısı olarak atanmış bir üye tarafından bu amaçla tanımlanmış hesap veya hesaplar kullanılarak çift taraflı sürekli kotasyon (fiyat ve miktar) verilmek suretiyle o menkul kıymette işlem gerçekleşebilecek fiyat aralığının belirlendiği ve likiditenin hedeflendiği işlem yöntemidir. Kurumsal Ürünler Pazarında işlem gören menkul kıymetlerde uygulanmaktadır. 
 
Piyasa Yapıcı Üye ve İşlevi:

Piyasa yapıcılık temel kriterlerini sağlayan üyelerden bir menkul kıymette piyasa yapıcılık faaliyetinde bulunmak amacıyla yaptığı başvuru İMKB Yönetim Kurulu tarafından kabul edilen ve “İMKB Hisse Senetleri Piyasası Piyasa Yapıcılık Taahhütnamesi”ni imzalayarak faaliyete başlayan üyedir.

Piyasa yapıcıdan beklenen görev, sürekli müzayede için yeterli derinliği olmayan, halka açık piyasa değeri düşük olan menkul kıymetlerde oluşabilecek kısa süreli arz-talep dengesizlikleri sonucu meydana gelebilecek aşırı fiyat hareketlerini önlemek, piyasaya sürekli likidite sağlamak, böylelikle sürekli müzayede ortamının etkin bir şekilde gelişmesine katkıda bulunmak olarak özetlenebilir.       

Kotasyon:

Piyasa yapıcı üye tarafından iletilen, iletildiği menkul kıymette seans anındaki değerleri itibarıyla işlem gerçekleşebilecek fiyat aralığını belirleyen, alış ve satış emri şeklindeki fiyat ve miktar bildirimidir.
 
Piyasa Yapıcılı Sürekli Müzayede İşlem Yöntemi Uygulanan Pazarlar ve Menkul Kıymetler:

Piyasa yapıcılı sürekli müzayede işlem yöntemi, Kurumsal Ürünler Pazarı  (KÜP) bünyesinde yer alan menkul kıymetlerde uygulanır. Borsa yatırım fonları, aracı kuruluş varantları ile halka açık piyasa değeri 10 milyon TL’nin altındaki menkul kıymet yatırım ortaklıklarının hisse senetleri zorunlu olarak piyasa yapıcılı sürekli müzayede işlem yöntemi ile işlem görür.

Piyasa Yapıcılı Sürekli Müzayede İşlem Yönteminin Piyasaya Sağladığı Yararlar:

Bilindiği üzere, Borsamız Hisse Senetleri Piyasasının temel çalışma yöntemi sürekli müzayededir. Bu yöntem açılışta tek fiyat yöntemi ile desteklenmiştir. Dünyada gelişmiş menkul kıymet piyasalarında da en etkin yöntem olarak kullanılan sürekli müzayede yönteminin likidite yönünden zayıf, sermayenin halka açık kısmının piyasa değeri düşük olan menkul kıymetlerde piyasa yapıcının desteklediği, karma bir yapıda sürdürüldüğü bilinmektedir. Yani, piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemi, işlem yöntemi olarak hem piyasa yapıcının kotasyonları hem de kamuya açık emir dosyasına gönderilen diğer emirlerin fiyat ve zaman önceliğine göre eşleşmek suretiyle işleme dönüşmesini sağlayan karma bir yapı oluşturmaktadır.

Bu yöntemle, piyasa yapıcının verdiği alım ve satım kotasyonları ile ilgili menkul kıymetteki fiyat istikrarının sağlanması, piyasa gereği oluşan fiyat hareketleri dışında gerçekleşecek aşırı fiyat oynaklığının doğal olarak engellenmesi hedeflenmektedir. Böylelikle, piyasa yapıcısıyla işlem görmekte olan menkul kıymetlerin yatırımcıları tedirgin eden suni fiyat hareketlerinden korunabilmesi öngörülmektedir. Piyasa yapıcı üyenin seans boyunca sistemde yer alacak olan kotasyonları menkul kıymetin likiditesine yönelik olarak önemli bir güvence oluşturmaktadır.

Sonuç olarak, piyasa yapıcılı sürekli müzayede sistemi, aşırı volatiliteye ve olası manipülatif işlemlere karşı güvenli bir yapı oluşturmaktadır. Atandığı menkul kıymeti kontrol altında tutabilmesi amacıyla, piyasa yapıcı üyeye önemli haklar tanınmakta, bu sayede piyasa yapıcılı sürekli müzayede yöntemiyle işlem gören menkul kıymetlerde piyasa yapıcı üyenin iradesi dışında menkul kıymetin fiyatını yönlendirici işlem yapılması zorlaştırılmaktadır.